پرورش و نگهداری شتر
صفحات وبلاگ
نویسنده: Ehsan moghaddas - دوشنبه ٢ خرداد ،۱۳٩٠
نژاد های شتر در دنیا
ترجمه وتالیف : دکتر احسان مقدس
سال انتشار مقاله: مرداد 1385 

 

نژادهای مشهور شتر

 در مناطق گسترده ای از جهان ، تنوع نژادی وتیپی آن ها را نیز در پی داشته است ، وهمانطور که می دانیم شتر دارای دو نژاد  یک کوهانه  ودو کوهانه است ، که هر یک از این دو نژاد دارای تیپ های مختلف وفراوانی است  ، ونظر به کثرت تنوع تیپ ها در نژاد شتر یک کوهانه ومیزان کم شتران دو کوهانه ، ما در این جا  توضیحاتی را در مورد تیپ های مختلف شتر یک کوهانه می آوریم وامیدواریم که مورد استفاده پژوهشگران ودست اندرکاران قرار گیرد .

 

 دسته بندی  نژادهای شتر :

 

 

 

شتران را از لحاظ تولیدات می توان به سه دسته تقسیم بندی کرد که عبارتند از :

 

1 نژاد های شیری : نظیر شتر سرتاوی ، شتر اولاد سیدی شیخ

 

 2 نژادهای گوشتی : نظیر شتر جندویل ، شتر مغربی ، شتر نابل ، شتر شمالی ، شتر قصبات ، شتر فلاحی ، شتر دلتا ، شتر مولد

 

3 نژادهای سواری ومسابقه : نظیر شتر مهاری ، شتر رکبی ، شتر رکبی ، شتر عیر ، شتر هوغار ، شتر اولاد بو سیف

 

 

 1 -  شتر مهاری :   این شتر برای سواری مورد استفاده قرار می گیرد . این نژاد خالص یکی از نژادهای زیبای عربی است که دارای رنگ روشن بوده وبه سرعت وکوچکی جثه وسبکی وزن معروف است ومعمولاٌ آن ها را به نام شترهای عمانی نیز می شناسند . این نوع شتر در  تمامی نواحی عمان پراکنده است وهنوز وسیله اصلی حمل ونقل می باشد . این نژاد از شتر در جنوب ایران نیز وجود دارند . همچنین شتر مهاری در مناطق جنوبی کشور لیبی  ، تونس ، الجزائر  وشمال شرقی موریتانی وجنوب شرق شبه جزیره عربستان پراکنده اند . این نوع شتر اندامی وسری کوچک واندام حرکتی  کشیده  وپشم کم دارند ودر آغاز مسابقه سرعت زیادی از خود نشان می دهند  اما به تدریج خسته شده  واز سایر شتران عقب تر می مانند . سرعت این نوع شترها به 35 کیلومتر در ساعت می رسد  . رنگ آغلب آنان سفید یا عسلی کم رنگ است وبه آن ها « شترهای مغتیر » می گویند . سالیانه مسابقات متعددی در کشورهای عربی نظیر امارات عربی متحده ، کویت ، عربستان سعودی ، لیبی واردن برگزار می شود که معمولاٌ شترهای مهاری در این مسابقات رده اول جدول را به خود اختصاص می دهند  ومعمولاٌ در کنار این مسابقات ، نمایشگاهی نیز برای خرید وفروش شترهای گران قیمت برپا می شود وگاهی ممکن است که یک شتر مهاری خوب تا قیمت 40 تا 45 هزار دلار خرید وفروش شود . شترهای مهاری دارای سرهای نسبتاٌ کوچک با چشم های روشن وگردنی دراز وکشیده وسینه ای عمیق می باشد به گونه ای که استخوان های کتف آن به طرف پشت کشیده شده است . دست های جلو آن نسبتاٌ به هم نزدیک وکف آن به طرف خارج تمایل    دارد . در حالی که پاهای پشت آن مستقیم وزانوهای آن از هم دور است  .پوست نرم ودم آن بلند  وبه صورت رشته های منظم می باشد . طرح آمیخته گری این شترها با شترهای سودانی نتایج برجسته ای در زمینه تولید گونه هایی از شترهای تندرو به همراه داشته است . نیروهای استعماری فرانسه در تشکیلات نظامی خود از این نوع شتر استفاده می برد که به آن ها نیروهای مهاری  گفته می شد . شتر مهاری بر اساس بلندی شانه ها به سه گروه تقسیم می  شوند : گروه اول : شترانی که بلندی شانه های آن ها به حدود 190 تا 200 سانتی متر می رسید که این شترها در اختیار افسران عالی رتبه فرانسوی قرار می گرفت . گروه دوم : شتارنی که بلندی شانه های آن ها به 180 سانتی متر می باشد  و مورد استفاده افسران دون پایه فرانسوی قرار می گرفت . گروه سوم : شترانی که بلندی شانه های آن ها کمتر از 180 سانتی متر وفقط برای بارکشی وحمل از آن ها استفاده می شد . شتر مهاری قدرت تحمل محیط های گرم وخشک ومخصوصاً صحراهای شنی را دارد واعراب ساکن آفریقا از دیر باز این شتران را مورد استفاده قرار می داده اند وجهت رفت وآمد بین واحه ها وگذر از بیابان های شمال  وجنوب آفریقا از آن استفاده می کردند  . هرچند که تمامی انواع شترهای مهاری ۀ جهت سواری و مسابقه مناسب هستند  اما دیده شده است که برخی از انواع این شتران دارای قدرت وسرعت سیر بهتری هستند که این مسأله به خصوصیات ژنتیکی آنان باز می گردد . به همین جهت این شتران در مسابقات شتر سواری شرکت داده می شوند  ، ودر کشورهای عربی غرب آفریقا همچون تونس » مسابقات شتران مهاری « انجام می شود که فقط این شتران در آن شرکت می کنند . 2 -  شتر الرکبی :  شترانی زیبا خوش قوام ، کوچک اندام ، با دست ها وپاهای بلند وکشیده وبه عنوان  شترهای سواری  ومسابقه بسیار مورد توجه هستند . اصل این شتران از شتران مهاری است . این شتران در نتهی الیه « عین صفرا» در الجزایر ودر منتهی الیه شمال کشور موریتانی وجود دارند .

 3 -  شتر جندیول  Gandiol:  این شتر در موریتانی وسنگال برای حمل ونقل بارهای سنگین تربیت می شود  وشتری است که حجمی بزرگ ۀ وزن سنگین وعضلاتی ستبر وقوی دارد . زیرا که در اطراف رودخانه  سنگال علف فراوانی برای غذای آن یافت می شود که نقش مهمی در پرواربندی شتران دارد . رنگ این شتر تیره است واز دست ها وپاهای قوی برخوردار بوده وخشن می باشد ، حرکت این شتر آرام می باشد .

 4 – شتر مغربی : این شتر آمیزه ای از شترهای سودانی ، مصری  وتونسی است  . حجم بدن آن متوسط تا بزرگ است . این شتران در بیشتر مناطق شمال آفریقا (نظیر مصر ، الجزائر، تونس ومراکش ) پراکنده اند  وجهت اهداف متعددی  همچون  کشاورزی ، حمل ونقل مورد استفاده قرار می گیرند  . این شتران جهت پروار بندی  مناسب هستند . رنگ آن ها معمولاً قهوه ای  وپشم آنها بلنداست.

 5 – شتر عیرAir :   شتر مخصوص صحرای بزرگ است واین نوع شتر را قبایل مشهور « طوارق » پرورش می دهند  وبه این شترها « شتران ادرار » می گویند  . این شترها شبیه شترهای مهاری بوده وبرای نقل وانتقال سریع از آن ها استفاده می شود . از بین شترهای  عیر ، شترهای « الازود » شترهایی قوی بوده واصولاً جهت سواری مورد استفاده قرار می گیرند . شترهای ادرار در کشور مالی نیز وجود دارند  وجهت بارکشی مورد استفاده قرار می گیرند . این شترها بلند قد ، لاغر بوده وکوهانی کوچک دارند .

 6 -  شتر هوغار :  این شترها نیز شبیه به شتر عیر است ودر گذشته در قافله های منظمی در مسیر واحه ها  جهت حمل ونقل مورد استفاده قرار می گرفته است .

 7 -  شتر اولاد سیدی الشیخ : این شترها در منطقه « عین صفرا » ۀ جنوب غربی الجزائر  و شمال شرقی موریتانیا وجود دارد ، وجهت حمل ونقل وسواری به کار می رود  ومیزان شیردهی خوبی دارد . ارتفاع آن تا شانه در حدود  180 تا 185 سانتی متر است وشرایط سخت صحرا  ومناطق سنگلاخی را می نواند تحمل کند خصوصاً کف پای این شتر با مثل این نوع زمین مناسب دارد .

 8 – شتر شامبی بنی عباس :   شترهای قوی وکوتاهی هستند  که از حجم نسبتاً کوچکتری برخوردارند وارتفاع آن ها به حدود  165 سانتی متر می رسد ولی از توانائی فراوانی برخوردار بوده ومی تواند  شرایط زمین های شنی  وتوده های شنی را تحمل کند  . این نژاد  جهت بارکشی به کار می رود ودر جنوب غرب الجزائر وشمال شرقی موریتانیا وجود دارند .

 9 -  شتر حوض : این شترها در موریتانی ومالی وقبایل عربی مور وجود دارد وشتری بلند قد است  که ارتفاع شانه آن نزدیک به 215 سانتی متر است  ودر مقایسه با شترهای نژادهای دیگر از سرعت بیشتری برخوردار است .

 10 – شتر بادیه :  شترانی ضعیف جثه با بدن غیر متناسب که جهت سواری استفاده می شوند ودر شمال غرب «عین صفرا» در الجزائر پراکنده اند .

 11 -  شتر عیت الخباش : این شتران نیز در جنوب غرب « عین صفرا» در الجزائر ودر جنوب شرق مراکش وجود  دارند  وشتران بارکش ممتازی هستند .

 12 – شتر قیروان : این شتران در منطقه قیروان در وسط کشور تونس پراکنده اند  وشترانی متوسط الحجم اند که در کارهای کشاورزی ، حمل ونقل ، شخم زنی وآب کشی  وغیره به کار می روند .

 13 – شتر ساحل    این شتران در سواحل تونس والجزائر پراکنده اند ودر تمامی کارهای کشاورزی به کار گرفته می شوند . در مناطق مهدیه ، سوسه  ومستنیر در شرق تونس از این شتران  جهت روغن کشی زیتون استفاده می شود . این شتران متوسط       الحجم اند .

 14 -  شتر نابل : این شتران در مناطق شمالی تونس پراکنده اند . این شتران ، شترانی بزرگ جثه اند  که در حمل ونقل بارهای سنگین وکارهای کشاورزی مختلف به کار گرفته می شوند وجهت پرواربندی  مناسب هستند .

 15 – شتر حنوب : این نوع شتر در کشور تونس وجود دارند  . وزنی سبک واندامی کشیده دارند وسرعت آن ها زیاد است وبرای سواری مورد استفاده قرار می گیرند .

 16 – شتر سرتاوی   این شتران در مناطق وسط وجنوب جبل الاخضر در لیبی پراکنده اند . شتران فوق الذکر بزرگ جثه بوده وکوهان شان نوک تیز  نیست و نژاد خالصی به شمار نمی آیند . بلکه نژادی هستند که از آمیزش نژادهای دیگر در طی سالیان دراز پدید آمده اند و میزان شیردهی آنان از نژاد مغربی بیشتر است  .

 17 – شتر تیبستی :  این شتران در جنوب لیبی وشمال چاد  در منطقه تیبستی پراکنده اند . این شتران ، شتران بارکش وسواری بوده دارای جثه کوچک وپشم زیاد مخصوصاٌ در زمستان است ودر تابستان نیز درجه حرارت های بالا را تحمل می کند  وقادر به تحمل توفان های شنی وزمین های سنگلاخی است وظاهراٌ اصل این شتران از مناطق جنوبی مثل نیجر و چاد می باشد . رنگ آن  خاکستری وتیره می باشد . این نوع شتر ، کوچک ترین نوع شتر سواری در آفریقا است .

 18 – شتر شمال غربی : این شتران در شمال غرب لیبی پراکنده  اند وشتران محلی نامیده می شوند وجهت اهداف کشاورزی به کار می روند ودارای حجم متوسط بوده  وجهت پرواری مناسب هستند .

 19 – شتر فزان : این شتران  در واحه های فزان در جنوب غرب لیبی وجنوب شرق الجزائر پراکنده اند ودارای جثه کوچک تا متوسط هستند . رنگ شان تیره است وجهت سواری وبارکشی مورد استفاده قرار می گیرند .

 20 -  شتر قصبات :  در ساحل شمال غرب لیبی پراکنده اند وجهت پرواربندی مناسب هستند .

 21 – شتر کوهستان ترهونی : این شتر در مناطق کوهستانی ترهونی در جنوب شرق لیبی پراکنده اند  .

 22 – شتر ارفیلا :  که در واحه های غرب لیبی پراکنده واز لحاظ حجم متوسط اند .

 23 – شتر اولاد بوسیف :   که در  واحه های غرب لیبی پراکنده اند وشبیه شتر ارفیلا هستند .

 24 – شتر دلتا   این شتر در دلتای  مصر پراکنده است  واز مشخصات آن حجم بزرگ وارتفاع آن است جهت پرواری بندی مناسب است وبرای کارهای کشاورزی به کار می رود .

  25 – شتر فلاحی : در جنوب مصر پراکنده است ودارای هیکلی  وکوهانی بزرگ است وجهت کار کشاورزی به کار گرفته می شود وجهت پروار بندی مناسب است . رنگ آن سفید ویا شیری رنگ است .

 26 -  شتر مولد  : این شتران از آمیزش شتران فلاحی وشتران مغربی بوجود آمده اند  ودر مصر  وجود دارند وجهت کارهای کشاورزی به کار گرفته می شوند وجهت پرواری بندی مناسب هستند .

 27 -  شتر العربی ( قبابیش ) : این شتران در سودان در منطقه کردوفان ودار فور پراکنده اند واز شتران سواری به شمار می روند . این شتر دارای  هیکل وکوهانی بزرگ  وسری بزرگ  وکف پائی پهن است  . رنگ این نوع شتران معمولاً خاکستری  وبرخی نیز تیره روشن هستند .

 28 – شتر رشایدی : از شتران  سواری است که در سودان پرورش داده می شود . شتری سبک وزن با اندام های حرکتی کوتاهی است ورنگ آن معمولاً سرخ است

 29 – شتر العنافی Anafi : از شتران بارکش است که در شمال شرق سودان  پرورش داده می شود . شتری سبک وزن وپاهای کوتاه وکوهانی کوچک است .

 30 – شتر بشاریBashari : این شتران ، شتران بارکش هستند که در شمال شرق سودان وجود دارند . این شتران از شتران عنافی قوی تر هستند ورنگ های روشنی دارند وبرای سواری نیز مورد استفاده قرار می گیرند . اندام های حرکتی آنان بلند  ووزن آنان سبک  وکوهانشان کوچک است  . شترهای بشاری چهار نوعند که عبارتند از : بشاری سفید ، بشاری  قهوه ای ، بشاری «جرایش» ، بشاری «امیراب » . شترهای بشاری به سبکی وزن ، کشیدگی اندام های حرکتی وسرعت شهرت دارند واز شترهای سواری وجماز به شمار می روند . سرعت این شترها در هنگام دویدن  به ده کیلومتر در ساعت می رسد . رنگ اغلب این شترها قهوه ای است وپراکندگی آنان بیشتر در شمال شرق سودان در ناحیه دریای سرخ است ونزد قبایل عرب « بشاریه » یافت می شوند . 31 شتر فیاض : این نوع شتر نیز در سودان موجود است  ودارای هیکلی کوچک وپاهائی بلند وسری کوچک بوده واز سرعت بالائی برخوردارند وبیشتر برای سواری ومسابقه مورد استفاده قرار می گیرند .

 32 – شتر عیون  Ajun: این شتر در شمال کشور سومالی وجود دارد .

 33 – شتر اوگادن Ogaden : این شتر در شمال غربی سومالی وجود دارد . هیکلی درشت دارد ورنگ آن سفید ویا روشن است .

 34 – شتر  دول باهانتا Dolbahanata  که در شمال غربی سومالی وجود دارند واز لحاظ جثه بزرگ ترین شتر سومالی است  که کوهانی بزرگ دارد وآهسته راه می سپارد .

 35 – شتر الغبان  Gubon : این نوع شتر در مناطق گرمسیری سومالی وجود دارد . پشم آن کم ورنگ آن سرخ دارد .

 36 – شتر بنادیر(جلعار) Benadir : این شتر در مرکز وجنوب سومالی وجود دارد . این شتر شتری تنومند است که وزن آن 500 تا 550 کیلوگرم است ورنگ آن سفید است .

  37 – شتر هیور Heur :   که در جنوب سومالی  وجود دارد . این شتران هیکلی متوسط  وپوستی نازک دارند و پشم دور چشم وگوش آنان به رنگ مشکی است  ومیزان تولید شیر آنان بالاست .  

 38 – شتر آدیمی Eidime : که در جنوب سومالی وجود دارد . دارای هیکلی متوسط واندام های حرکتی بلند بوده ودر هنگام تحمل تشنگی مقاوم تر می باشند واز آنان برای سواری استفاده می شود .

 39 – شتر سیف دعر Sifdar : که اکثراً در نواحی جنوب سومالی وجود دارد وبعلت راندمان تولیدی قابل ملاحظه شیر وگوشت مورد توجه می باشد . دارای اندامهای حرکتی بلندی است ۀ اما از لحاظ رفتار شناسی  تا حدودی عصبی مزاج  هستند واستفاده از آن ها جهت سواری ویا بارکشی کمی دشوار است .

  40  شترهای سودانی : شترهای هستند با جثه ای بزرگ وماهیچه هایی نیرومند که بویژه در ناحیه قفسه سینه واندام های حرکتی نمودی آشکار دارد . به این گونه شترها « کشتی  صحرا » نیز گفته می شود « زیرا این شترها می توانند بارهای سنگین از کالاهای مختلف را برحسب طول وچگونگی راه وفراهم بودن آب وغذا  حمل نمایند . این شترها اغلب به رنگ زرد طلایی هستند ومی توانند به طور متوسط حدود 150 الی 200 کیلوگرم بار را با سرعت چهارکیلومتر در ساعت حمل کنند . از این شترها جهت اهداف نظامی وانتظامی بویژه در مسیرهای سخت وناهموار « استفاده می شود . این نوع شتر در مناطق غرب سودان بوفور یافت می شود . 41 – شتر مانگا Manga : این شتر در شمال وغرب دریاچه چاد ونیجر وجود دارد وسنگین وزن است وجهت بارکشی پرورش داده می شود .

  42 – شتر برابیش Barabisch : از شتران بارکش کشور مالی بوده ودر شمال غربی تمبکتو در نیجر نیز وجود دارند . نژاد سنگین وزن بارابیش رودخانه ای  تا حدود زیادی می تواند در مقابل رطوبت وبیماری تری پانوزوم از خود مقاومت نشان دهد  . رنگ آه قهوه ای است .

  43 – شتر باگری Bagri : از شتران شبه قاره هند است .

  44 – شتر الوار Alwar : از شتران شبه قاره هند  است  .

  45 – شتر کاچی Kachee : از شتران شبه قاره هند است .

  46 – شتری جری سالمر Jarisalmer : از شتران شبه قاره هند است  .

  47 – شتر بیکانری Bikaneri : این شتران در ایالت بیکانر هندوستان پراکنده اند .

  48 – شتر گراین Grain : شتران سواری بارکشی هستند که در اتیوپی وجود دارند .

  49 – شتر کایه Kajeh : شتران سواری  وبارکشی هستند  که در اتیوپی  وجود دارند .

  50 -  شتر دانا کیل Danakil : شتران سواری وبارکشی هستند که در اتیوپی وجود دارند .

  51 – شتر المدوغ : این شتر در شمال سومالی وجود دارد وحجم آن متوسط وکوهان آن کوچک است ، رنگ آن نوک مدادی وقهوه ای است  وبرای رفت وامد در مناطق کوهستانی وسنگلاخ مناسب است ومیزان تولید شیر آن کم است .

  52 -  شتر جودی : این شتر در بادهی جنوبی سوریه ودر کنار مرز آن کشور با عراق وجود دارند ودارای استخوان های درشت واندامی بزرگ هستند که  معمولاً برای حمل ونقل وسواری مورد استفاده قرار می گیرند ودر مقابل گزش حشرات خونخوار مقاوم تر اند .

  53 – شتر خوار : این نوع شتر در بادیه شمالی  وبادیه جزیره ابن عمر سوریه  ودر بیابان های حد فاصل عراق وسوریه  پراکنده اند، دارای هیکلی متوسط  وسری کوچک واندام های حرکتی بلند ودم کوتاهی هستند . رنگ این نوع شتران روشن بوده ومیزان تولید شیر آنان از بقیه شتران در سوریه بیشتر است .

  54 – شتر شامی : ادامی کوچک  وپشمی بلند دارند  وبرای تولید پشم وشیر از آن ها استفاده می شود  بیشتر آن ها به رنگ زرد هستند .

  55 – شتر مجاهم : این نوع شتر در عربستان سعودی وجود دارد  ورنگ آن ها مشکی بوده  ودر بادیه نجد  وجنوب شرقی جزیره العرب  پراکنده است  وشترانی بزرگ وکم پشم هستند که از جهت تولید فراوان شیر  وتحمل شرایط دشوار معروف هستند .

  56 – شتر وراک : از شترهای منطقه حجاز ، تهامه  وعسیر در عربستان سعودی است که هیکلی کوچک دارند وتولید شیر آنان کم است  ورنگ آن از سفید تا سرخ متفاوت است وبیشتر برای سواری وبارکشی استفاده می شود  .

  57 – شتر نجدی : در شمال عربستان سعودی پراکنده اند واز ویژگی های آن ها تحمل شرایط سخت آب وهوایی وانجام کارهای دشوار است . این شترها  جهت تولید شیر وگوشت نگهداری می شوند وبه رنگ قهوه ای تیره می باشند وجهت حمل ونقل وبارکشی مورد استفاده قرار می گیرند .

  58 – شتر  رتاوی : این شتر در کشور لیبی وجود دارد  وشتری درشت هیکل با ارتفاع متوسط  وتولید شیر فراوان است که بیشتر در اور زراعی به کار گرفته می شود .

  59 – شتر حره : این نوع شتران سری بزرگ ، گوش ایستاده وگردنی دراز  وسینه ای پهن دارند وشرایط زیست محیطی دشوار را بیشتر از شترهای عمانی (مهاری)  تحمل می نمایند ومتوسط وزن آنان از شترهای عمانی بیشتر است . این شترات از شتر های سریع السیر بشمار می روند ، اما سرعت آنان از شترهای عمانی کمتر است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :