پرورش و نگهداری شتر
صفحات وبلاگ
نویسنده: Ehsan moghaddas - دوشنبه ٢ خرداد ،۱۳٩٠

 
تولید شیر شتر
ترجمه وتألیف :
دکتر احسان مقدس
تاریخ تألیف : بهار 1378

 

   شیر شتر غذای اصلی ساکنین صحرا و بادیه را تشکیل می دهد که معمولاً به صورت تازه مصرف می گردد و می توان به شیر شتر به عنوان منبع خوبی برای تولید شیر اعتماد کرد و کمبود این فرآورده مهم دامی را مخصوصاً در مناطق خشک و کویری جبران نمود و قابل ذکر است که ملل آسیای میانه از دیر باز تا کنون در تغذیه خود متکی به شیر شتر بوده اند و بررسی های انجام شده نشان می دهد که شیر شتر چنانچه بهتر از شیر گاو در برخی موارد نباشد از آن بد تر نیست (جدول شماره 1) . تولید شیر به وسیله شتر به مراتب بهتر از تولید شیر توسط گاوهای مناطق خشک و کویری است و میزان تولید شیر در شتر و گاوهای مناطق کویری اصلاً قابل مقایسه نیست . ( همانطور که در جدول شماره 14آمده است ) شتر می تواند مقدار زیادی در حدود 4 تا 8 کیلوگرم در روز شیر دهد و این میزان در برخی اوقات از 12 تا 15 کیلوگرم در روز می رسد. در حالیکه گاوها همانطور که در جدول شماره (2) آمده است ،‌ قادر به تولید این مقدار شیر در شرایط آب و هوائی گرم و مراتع فقیر که غیر از درخچه ها و گیاهان سوزنی چیزی ندارد ،‌ نمی باشد و ثابت شده است که شتر توانائی تولید شیر به مقدار فراوان را در حالت مدیریت صحیح دارا می باشد . اما بر آورد میزان شیر تولیدی توسط شتران ماده به طور دقیق مقدور نمی باشد زیرا شیر دوشی به صورت کامل انجام نمی شود و مقداری از شیر را برای تغذیه بچه شترهای شیر خوار باقی می گذارند
   دوره شیر دوشی در شترهای ماده بین 10 تا 18 ماه است و متوسط تولید روزانه شیر مابین 8 تا 10 لیتر است . ( القرشی 1986 ) ذکر می کند که متوسط تولید روزانه شیر شتر در پاکستان ،‌ با مدیریت صحیح و شرایط مناسب غذائی و بهداشت مابین 15 تا 40 لیتر است و آن هم در هنگامی که شتر ماده دو الی سه بار در روز دوشیده شود .
   بسیاری از یررسی های انجام شده نشان می دهد که شترها دارای توانائی خوبی در تولید شیر ،‌ چه در شرایط مراتع خشک کویری و چه در هنگام استفاده از علوفه در مناطق پر آب می باشند . همانطور که در جدول شماره ( 3 ) متوسط شیر تولیدی و مدت زمان تولید آن در مراتع پر آب ما بین 3 تا 25 کیلوگرم و در شرایط آب و هوای خشک کویری ما بین 3 تا 15 کیلوگرم بوده است .

 

 

جدول شماره (1) : محتویات شیر شتر در مقایسه با شیر حیوانات اهلی دیگر و انسان  

 

نوع جاندار

آب (درصد)

مواد کلی (درصد)

چربی (درصد )

پروتئین (درصد)

لاکتوز(درصد )

خاکستر(درصد)

انسان

0/88

0/12

8/3

2/1

0/7

2/0

اسب

0/90

9/9

0/1

6/2

9/6

4/0

شتر

6/86

4/13

33/4

02/4

21/4

79/0

گاو

2/86

8/13

4/4

8/3

9/4

7/0

گوسفند

0/82

0/18

4/6

6/5

7/4

9/0

بز

1/87

9/12

¼

7/3

2/4

8/0


منبع – مداوات لجنه العمل العربیه (1981)


جدول شماره (2) : متوسط شیر در گاوهای بومی در کشورهای عربی

 

نژادهای محلی

متوسط تولید شیر / کیلوگرم

گاوهای شامی

گاوهای کنانه (سودان )

گاوهای جنوبی (عراق)

گاوهای بطانه (سودان )

گاوهای اطلسی (تونسی)

گاوهای اطلسی (لیبی)

گاوهای محلی (سعودی)

گاوهای محلی (موریتانی)

2340

1555

1200

1059

785

500

475

525

متوسط تولید شیر نژادهای محلی

1059 کیلوگرم

   متوسط تولید شیر دوره ای به طول 305 روز بوده است تا بتوان به راحتی آن را با متوسط تولید شیر گاوها مقایسه کرد که این میزان به مقدار 1525 تا 5695 کیلوگرم در طی شرایط خوب مرتع وبه مقدار 1068 تا 3050 کیلوگرم در طی شرایط مراتع فقیر بوده است .



جدول شماره (3) : قدرت تولید شیر درشتر ، در طی شرایط مرتعی متفاوت و میانگین آن بر اساس مطالعات و بررسیهای انجام شده در مورد شتر یک کوهانه که دوره شیرواری آنها از 7 ماه تا 18 ماه بوده است .
 

قدرت تولیدی

شرایط مرتعی

متوسط

کمترین و بیشترین مقدار

کمترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

کمترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

کمترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز

کمترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (305کیلوگرم / روز)

کمترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

کمترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

بیشترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

بیشترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

8/6

2/5

3/17

9/9

2194

2008

4482

2709

2392

2028

4427

3523

2/3 – 15

8/2 – 10

7/6 – 35

5/4 – 15

1525-2775

1068 – 2532

3050 – 5695

1373 – 3050

1200 – 3105

1000- 3000

2592- 8190

2000- 4914

  

 

 

 

در مطالعات انجام شده فوق که میانگین ها از آن گرفته شده است تعداد معدودی شتر مورد بررسی قرار گرفته اند که تعدادشان مابین 8 تا 10 نفر شتر بوده است واین ممکن است که نشانگر اختلاف کلی بین این گروه ها نباشد ولی به هرحال نمایانگر قدرت تولید شتران است وهمان طور نمایانگر اختلاف بزرگ موجود بین قدرت تولید شیر در شرایط طبیعی مرتع ومحیط زیست بوده ونمایانگر اختلافات ارثی بین نژادهای مختلف شتر است .
   با مقایسه جدول شماره (2 ) و ( 3 ) در می یابیم که میزان تولید شیر گاوهای بومی در کشورهای عربی مابین (475 تا 2340 کیلوگرم ) ومتوسط آن (1059 کیلوگرم ) در یک فصل شیرواری است واز مقایسه معلوم می شود که میزان شیردهی شتران در مقایسه با میزان شیردهی گاوهای محلی در شرایط یکسان تغذیه در کشورهای مختلف عربی بیشتر است وهمانطور که کنوس Knoess (1979 ) اشاره نمود میزان تولید شیر شتر بیشتر از میزان تولید شیر گاومیش ، گاو نژاد ساهیوال و گاو دورگ ساهیوال وفریزیان و گاوهای زیپو در شرایط یکسان نگهداری وتغذیه می باشد وجدول شماره (1 ) نشان دهنده محتویات شیر شتر است که مشابه شیر گاو وبز ودارای ارزش غذایی بالاتر است وچربی ، پروتئین ، انرژی وویتامین C بیشتری دارد .
    Kharasor وهمکارانش ( 1976 ) در اتحاد جماهیر شوروی میزان تولید شیر شتران مختلف را مورد مطالعه وبررسی قرار دادند ومشخص شد که شتران یک کوهانه از شترهای دو کوهانه وشتران دورگه میزان بیشتری شیر تولید می کنند ودر نتیجه باید به تغذیه و پرورش این نوع شتران همت گماشت وجداول 4 ، 5 و 6 نشان دهنده میزان تولید شیر شتر در برخی از کشورهای جهان است .

 

جدول شماره (4) میزان متوسط تولید شیر به کیلوگرم در کشورهای مختلف جهان

 

متوسط تولید روزانه

بیشترین تولید روزانه

میزان تولید در فصل شیر دهی

طول مدت شیر دهی به ماه

میزان تولید شیر درخلال 305 روز

الف- شتران دوکوهانه

چین

روسیه

ب-شتران دورگ

روسیه

دورگ قزاق

دورگ تورکین

ج-شتران یک کوهانه

چین

روسیه

شاخ آفریقا

شمال کینا

اتیوپی

سومالی

لیبی

الجزایر

تانزانیا

هند:

باتغذیه خوب

با تغذیه بد

در صحرا

پاکستان:

باتغذیه خوب

با تغذیه بد

پاکستان

با تغذیه خوب

در صحرا

مصر

 

  

5

--

 

 

 

 

 

5/7

1/8

9

4

5-13

65

3/8- 10

4

4

 

9/6

 

 8/6

 

9- 6/13

4

7/6 - 10

15-35

10/8

5/3- 5/4

  

15- 20

--

 

 

 

 

 

 

 19

 

12

 

 

 

 10

 

 

 2/18

 

 1/9

 

5/20

  

1254

--

 

 

 

 981

 

 3300

4388

1800

1897

1872-2592

1950

2700- 4000

 

 

 

3105- 8190

1360

2430- 4913

 

2727- 3636

1364

2700-3600

5475-12775

2920- 3650

1600- 2000

  

--

--

 

 

 

 

 

16- 17

 

 

 

12- 18

13

9- 16

 

12

 

15

 

 18

 

16- 18

 

9-18

12

12

  

--

735

 

 

1305

 

 

2288

2003

 

 

1525- 3965

1525

2532-3050

 

1220

 

2105- 5551

 

 1373- 2776

 

3150- 4140

1220

3150-4148

4574-10675

4574- 10475

1068- 1373

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (5) : میزان تولید شیر (هزارتن) در حیوانات اهلی در کشورهای عربی

نام کشورها

گاو و گاومیش

گوسفند

بز

شتر

جمع کل

اردن

9

24

14

7/5

7/52

امارت عربی

3

2

5

5/13

5/23

بحرین

6

--

--

3/0

3/6

تونس

215

27

--

5/61

5/327

الجزایر

347

127

--

1/44

1/655

جیبوتی

--

--

--

--

--

سعودی

105

68

56

4/32

4/261

سودان

906

124

382

2/871

2/2283

سوریه

342

240

73

4/2

4/657

سومالی

163

95

288

1620

2166

عراق

264

126

92

6/69

6/568

عمان

27

--

9

8/1

8/ 37

فلسطین

--

--

--

--

--

قطر

6

2

10

7/2

7/ 20

کویت

16

5

5

5/1

5/ 27

لبنان

71

11

18

3/0

3/ 100

لیبی

16

32

14

5/22

5/ 84

مصر

1894

20

8

5/28

5/ 1950

مغرب

490

21

26

60

597

موریتانی

68

53

68

4/215

4/ 404

یمن

71

61

152

5/43

5/ 327

مجموع کشورهای عربی

5039

1038

1351

9/3096

9/ 10551

 

 

 

 

جدول شماره (6) : میزان تولید شیر شتر در برخی از کشورهای عربی

کشور

تولیدروزانه (کیلوگرم )

طول دوره شیرواری

(ماه)

تولید کل شیر

(کیلوگرم)

متوسط تولید شیر

(کیلوگرم/ 305روز)

تونس

لیبی

مصر

صحرای بزرگ

سودان

سومالی

کویت

0/4

3/8-0/10

5/3- 5/4

8/2- 1/5

0/5- 0/10

0/5

--

 

12

9-16

12-16

12

10- 12

13

12- 15

1460

2700- 4000

1600- 2000

1022- 1865

1200- 2600

1950

1950- 2700

1220

22790

1220

1206

1730

1525

1630

 

 

منبع : گزارش وزارت کشاورزی لیبی و وزارت کشاورزی کویت و همچنین گزارش اکساد 1980 و field (1979) و Ortiz & mukasa (1979)

 


جدول شماره (7) : اندازه های پستان شیر

متوسط طول

عرض پستان در ناحیه نوکهای پستانی جلوئی

عمق کاریته های جلوئی

عمق کاریته های عقبی

نوک پستان استوانه ای و عریض بوده و متوسط مسافت

- میان نوکهای کاریته جلوئی

- میان نوکهای کاریته عقبی

نوک پستان کاریته جلو کوچکتر از عقبی است و طول آنها

- طول نوک پستانهای عقبی

قطر نوک پستانهای جلوئی در محل قائده آنها

قطر نوک پستانهای عقبی در محل قائده آنها 

 

24 سانتی متر

36 سانتی متر

17 سانتی متر

13 سانتی متر

 

22 سانتی متر

12 سانتی متر

 3/1- 2/3 سانتی متر

8/1 – 5 سانتی متر

8/1 – 5/4 سانتی متر

1/2 – 9/4 سانتی متر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (8) : اندازه گیری پستان پس از شیر دهی

اندازه های پستان

نوک پستان / سانتی متر

جلوئی راست

جلوئی چپ

عقبی راست

عقبی چپ

طول نوک پستان

قطر بالائی نوک پستان

قطر قائده نوک پستان

عمق کارتیه با نوک پستان

عمق کارتیه بدون پستان

10

8

9

34

24

10

7

9

34

24

11

10

11

37

25

11

10

11

39

28

 فاصله بین نوک پستانها

 عرض کارتیه بین نوکهای جلوئی

عرض کارتیه بین نوکهای عقبی

 16                                     18

 20 سانتی متر (از نیمه نوک تا نیمه کوچک)

24 سانتی متر (از نیمه نوک تا نیمه کوچک)

 


جدول شماره (9) : عناصر معدنی شیر شتر در لیبی
 

عناصر معدنی

نیمه سال اول شیر دهی      نیمه سال دوم شیر دهی

متوسط

انحراف نسبی

متوسط

انحراف نسبی

سدیم میلی گرم/ 100 گرم

پتاسیم میلی گرم/ 100گرم

کلسیم میلی گرم/ 100 گرم

منگنز میلی گرم/ 100 گرم

کلرید میلی گرم/ 100 گرم

فسفر میلی گرم/ 100 گرم

روی میکرو گرم/ 100 گرم

آهن میکرو گرم/ 100 گرم

مس میکرو گرم/ 100گرم

4/27

5/45

6/131

2/14

0/158

5/51

0/121

0/39

42/1

2/5

0/8

1/13

0/1

0/18

5/8

1/10

0/7

9/0

5/35

0/60

0/132

0/16

0/163

0/58

0/125

0/60

0/1

2/7

2/9

4/13

1/1

0/19

07/8

0/10

9

92/0

 

 

منبع- گروه بررسی شتر – دانشگاه الفاتح ، انجمن ملی تحقیقات علمی طرابلس 1998
کتاب الابل فی الوطن العربی – تالیف دکتر عبدا... زاید ، دکتر غسان غادری ،‌دکتر عاشور شریحه – دانشگاه عمر مختار لیبی چاب اول 1991 صفحه 218

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (10) : ترکیب املاح معدنی در شیر گاو و بز و مقایسه آن با شیر شتر

نام عناصر

شیر گاو

شیر بز

شیر شتر

محلول

خاکستر

کلسیم

فسفر

پتاسیم

منیزیم

سدیم

کلورین

گوگرد

 

 

آهن

 

روی

 

 

مس

11/0%

10/0%

14/0%

01/0%

06/0%

11/0%

01/0%

 

 

جزء در میلیون

PPR0/3

جزءدر میلیون

PPR0/3

جزءدر میلیون

PPR0/3

12/0%

59/0%

21/0%

02/0%

04/0%

26/0%

--

 

 

--

--

--

--

--

--

32/0%

--

64/0%

03/0%

23/0%

--

جزءدر میلیون

PPR19/0

--

--

--

--

--

--

32/0%

--

60/0%

03/0%

30/0%

--

جزء در میلیون

 PPR40/0

--

--

--

--

--

--

 

 

منبع : گروه بررسی شتر – دانشگاه الفتاح ،‌ انجمن ملی تحقیقات علمی طرابلس 1998
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 220

 

 

جدول شماره (11) : میزان اسیدهای چرب شیر شتر (% وزن)

نام اسید چرب

میزان %

نام اسید چرب

میزان %

اسید لینولیک

اسید پا لمتیک

اسید لوریک

اسید میرستیک

اسید کبریلیک

8/3

3/29

6/4

3/7

6/0

اسید اولیک

اسید بیوتریک

اسید سیتاریک

اسید کابروئیک

اسید کبریک

9/38

1/2

1/11

9/0

4/1

 

 

 

منبع : گروه بررسی شتر – دانشگاه الفتاح ، انجمن ملی تحقیقات علمی طرابلس 1998
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 222



 

جدول شماره (12) : مقایسه میزان اسیدهای چرب در شیر انسان ، گاو ، بز با شیر شتر

نام اسید چرب

شیر گاو %

شیر بز %

شیرانسان%

شیر شتر

محلول

خاکستر

K4  بیوتریک

K6  کبروئیک

K8  کابریلیک

K10  کابریک

K12  لوریک

K14  میرستیک

K16  پالمتیک

K18  سیتاریک

K10-18 دولیبک

K20-18  لینولیک

90/2

90/1

79/0

59/1

85/5

70/19

10/15

30/14

90/31

50/4

60/2

90/2

70/2

80/4

30/3

30/10

60/24

50/12

50/28

20/2

--

--

--

--

45/5

65/5

30/18

10/3

10/34

10/25

35/2

-

18/0

50/0

75/0

54/9

20/29

10/12

21/27

59/2

00/1

--

50/0

10/0

50/0

00/10

50/31

00/14

00/25

00/3

 

 

 

 

 


جدول شماره (13) : نمایانگر آنالیز کرومانوگرافی چربی شیر شتر
 

میزان

نسبت %

اسید پالمتیک

اسید اولئیک

اسید سیر ستیک

اسید پالسیتواولیک

میزان عمل هضم پروتئین

میزان پروتئین خام

میزان کازئین

7/26

5/25

4/11

11

4/81

96/2

90

 

 

منبع : گروه تحقیقاتی شتر : دانشگاه الفتاح – فرهنگستان ملی علوم طرابلس 1988
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 223

 


جدول شماره (14) : میزان پروتئین در شیر برخی از حیوانات اهلی (%)

نام حیوان

پروتئین کلی

کازئین

البومین و گلوبولین

شتر

گاو

اسب

45/4

40/3

20/2

22/3

70/2

25/1

23/1

70/0

95/0

منبع : تربیه الجمال فی التحاد السوفیتی 1972 م.
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 223

جدول شماره (15) : مقایسه میزان اسیدهای آمینه در شیر شتران دو کوهانه و یک کوهانه
 

نام اسید آمینه

شیر شتران دوکوهانه ((**%

شیر شتران یک کوهانه(*)%

لیسیتین

لیسیتین+ارپنین+هیستدین

اسید اسپاراجین

سیرین

گلسین

اسید گلوماتیک

ارجنین

لیسین

هیستدین

برولین

تیرونین

الانین

تیروسین

میتونین

والین

لیسین+ایزولیسین

لیوسین

گلوتامین

فینیل آلانین

نشادر

 

57/0

88/0

77/4

47/6

83/0

86/14

--

--

--

--

63/4

40/3

46/3

96/3

50/8

24/21

--

--

--

--

--

05/16

65/7

90/5

57/1

--

15/3

40/10

50/2

30/13

90/6

05/3

80/5

50/3

40/7

00/14

6/7

40/23

70/5

72/1


منبع : * نشره منظمه الاغذیه و الزراعه العالمیه (الا بل و لبنها ) الانتایج الحیوانی و صحته روما 1982
** کتاب تربیه الجمال فی الاتحاد السوفیاتی 1972 م.


جدول شماره (16): خواص شیمیائی و طبیعی چربی شیر شتر
 

خاصیت

متوسط

متغیرات

متوسط مقدار چربی

مقدار شکست نور

در 60 درجه

درجه ذوب

درجه انجماد

عدد استر

 

عدد ید

 

 

اسیدیته

1/5 %

 

451/1 %

4/41  درجه

0/32  درجه

200 میلیگرم هیدروکسید سدیم

 

--

 

 

 200 میلیگرم هیدروکسید سدیم

 

5/4- 6/5 %

(بیشترین مقدار در تابستان)

449/1- 453/1

3/38- 2/44

2/27- 2/37

190- 205

 

5/45- 7/70

 

 

2/0 – 5/0

 

 

 

جدول شماره (17) : مقایسه میزان متوسط تعداد و قطر گلبولهای چربی در حیوانات اهلی

نام حیوان

تعداد گلبول های چربی/ سانتی مترمکعب

قطر گلبولهای چربی / میکرومتر

گاومیش

گاو

گوسفند

بز

شتر

71/1×109

81/1× 109

61/3 × 109

64/2 × 109

409/5 × 109

34/4

65/ 3

14/ 3

25/ 3

90/ 2

 

جدول شماره (18) : ترکیب شیمیائی شیر شتر لیبی در طی دو دوره شیر دهی

محتویات

طی شش ماهه اول

طی شش ماهه دوم شیر دهی

متوسط

انحراف نسبی

متوسط

انحراف نسبی

چربی

پروتئین

لاکتوز

آّب

خاکستر

حجم یونهای هیدروژن

30/3

30/3

61/0

02/87

82/0

82/6

89/0

59/0

49/0

2/3

09/0

92/0

66/3

53/3

10/4

30/87

15/1

20/6

92/0

54/0

50/0

6/3

12/0

91/0

 

منبع : گروه بررسی شتر – دانشگاه الفاتح ،‌انجمن ملی تحقیقات علمی طرابلس هزارو نهصد و نود و هشت
کتاب: الابل فی الوطن العربی ص دویست و بیست و هشت

جدول شماره ( ١٩) : ترکیب شیمیائی شیر شتران لیبی در مراحل مختلف شیر دهی

نوع شیر

آّب

چربی%

پروتئین%

لاکتوز%

املاح معدنی%

مواد سخت

شیر ناقه جوان

(طی شش ماهه اول شیر دهی)

2/87

19/4

15/3

96/3

28/1

80/12

شیر ناقه مسن

(طی شش ماهه دوم از شیر دهی)

3/87

88/3

88/3

39/3

48/1

75/12

آغوز

9/82

87/0

33/10

12/5

92/0

15/17

منبع: گروه بررسی شتر – دانشگاه الفاتح ، انجمن ملی تحقیقات علمی طرابلس 1988
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 228



جدول شماره (20) : درصد محتویات آغوز شتر

محتویات

متغیرات%

متوسط%

چربی

پروتئین

لاکتوز

خاکستر

درجه اسیدیته

1/0- 4/0

79/15- 52/19

98/3- 13/5

44/1- 80/2

(درصد اسید لاکتیک)

25/0

66/17

56/4

62/2

38/0

 

منبع: نشره منظمه الاغذیه و الزراعه العالمیه (الا بل و لبنها ) – رقم 26 الا نتاج الحیوانی و صحته روما 1982



جدول شماره (21) : درصد تفریقی محتویات شیر شتر و چال

ماده

شیر شتر

چال

اسیدیته

چربی

لاکتوز

مواد سخت غیر چربی

خاکستر

الکل اتیلیک

اسید اسکوربیک

ویتامین C

18

3/4 %

75/2 %

2/8 %

86/0 %

--

--

6/5 میلی گرم

 

28

3/4 %

32/1 %

6/6 %

75/0 %

1/1 %

--

8/4 میلی گرم

 

 

 

منبع : نشره منطقه الاغذیه و الزراعه العالمیه (الا بل و لبنها ) – رقم 26 الا نتاج الحیوانی و صحته روما 1982

نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :