پرورش و نگهداری شتر
صفحات وبلاگ
نویسنده: Ehsan moghaddas - دوشنبه ٢ خرداد ،۱۳٩٠
شنبه، 28 امرداد، 1385

 

تغذیه شتر

تالیف : دکتر احسان مقدس

شترها ار جمله جیواناتی هستند که می توانند با کمترین مقدار غذا وجیره نگهدارنده در برخورد با شرایط بی غذایی وبدی آب وهوا زنده بمانند . شترها دارای رفتار تغذیه ای خاصی هستند ، چرا که نه تنها غذای خود را انتخاب می کنند ، بلکه بخش های معینی از یک گیاه را می خورند .

 

شترها می توانند تا مسافت های طولانی که گاه به 70 کیلومتر می رسد به چرا بپردازند . شترها از گیاهان بیابانی وحتی گیاهان خاردار تغذیه می کنند ، گفته می شود شیر شترهایی که از چنین گیاهانی تغذیه می کنند ، دارای بو وطعم خاص ومطلوبی است . برخی از گیاهان بیابانی که شتر از آن ها تغذیه می کند ، عبارتند از : خار شتر ، تاغ ، قیچ ، گون ، گاورس ، اتریپلکس ، علف شور ، برشنک ، خار خسک ، درمنه وغیره .

 

متوسط میزان غذایی که شتر می تواند بخورد ، 5/2 کیلوگرم برای هر صدکیلوگرم وزن بدن است . شترها می توانند در هر ساعتی از شبانه روز به چرا بپردازند ، ولی معمولاً وقتی درجه حرارت محیط بالا باشد ، از غذا خوردن دست کشیده ، وضعیت ثابتی به خود می گیرند . بهترین زمان غذا دادن به شتر ، قبل از طلوع آفتاب

ویا هنگام غروب است .

 

شترها از گونه های فراوانی از گیاهان بیابانی تغذیه نموده ، قادر هستند که گیاهان مضر (همچون گیاهان سمی ) را که باعث اسهال شدید می شوندتشخیص دهند  .

 

درتغذیه دستی شتر معمولاً از یونجه ، جو ، جو دو سر ، علف چمنی وکاه نیز استفاده می شود ، ولی میزان ان ها نباید بیش از 35 % مقدار غذای داده شده به حیوان باشد . همچنین می توان علوفه سبز را با علوفه خشک مخلوط کرد وبا احتیاط به شتر داد ، باید دقت نمود تا میزان ونسبت علوفه سبز به اندازه ای نباشد که باعث ایجاد نفخ در شتر شود .

 

شتر جزو حیوانات نشخوار کننده کاذب Pseudoruminants دسته بندی می شود ، چرا که  دستگاه گوارشی  آن از دستگاه گوارشی نشخوارکنندگانی نظیر گاو وگوسفند متفاوت است واین تفاوت در دو جا دیده می شود  ، تفاوت اول  در  وجود دو  منطقه ای غده ای  در سطح خارجی شکمبه  است که هر کدام از آن ها  از لحاظ تشریحی  به کیسه های  غده ای شکلی  تقسیم می گردند  که دریچه آن ها از عضلات منقبض شونده قوی تشکیل شده وحاوی  مایعی  مخاطی است که شکل  وترکیب آن از سایر  محتویات شکمبه متفاوت است  . تفاوت دوم  اتصال  معده سوم  یا هزار لا Omasum با معده چهارم یا شیردان Abomasum است که آن را به صورت بافتی لوله ای شکل ودراز در آورده که حاوی  تعداد زیادی از غدد ترشحی است که مواد مخاطی  واسید کلریدریک ترشح می کنند ( Hansen and Schmidt , Nielsen 1957  , Bohlken 1960   ) .

 

علی رغم  این دسته بندی  واختلاف  موجود در برخی از وظایف  دستگاه گوارشی  ، با این همه شتر از نظر فیزیولوژی وغذایی ، یکی از  نشخوار کنندگان به  شمار می رود  ، زیرا که همانند سایر نشخوار کنندگان  در آغاز به نشخوار غذای مصرفی  پرداخته وسپس  به  عملیات تخمیر  وهضم ریزبینی می پردازد .

 

شترها  با توجه به نوع مرتع وفصل چرا وفراوانی پوشش گیاهی ، گونه های گیاهی مختلفی را مورد استفاده قرار می دهند   ( Knoess 1976, Matharu  1966 ; Wardeh  1988 ; Mukasa – Mugerwa  1981 ; Newman 1989 ; Gauthier – pilters , 1979  ) وبه چرای  درختچه  ها ودرختان بلند در مناطق  ساوانا در آفریقا  می پردازد ، ودرختچه ها  تقریباً 5/47 % از غذای آنان را تشکیل می دهد  ، این در حالی است که  درختان در حدود  9/29 %  وگونه های علفی  2/11 %  و گیاهان پهن برگ  در حدود  3 / 11 % از غذای این دام را تشکیل می دهد ( Field  1979 ) . در بررسی به عمل آمده  دیگری ، گیاهان برگ پهن در حدود 53 %  وگیاهان علفی در حدود 26 % ودرختچه ها  در حدود 22 % غذای  شترهای موجود در  مرکز « وادی العزیب » در شرق سلمیه در بادیه سوریه را در آغاز فصل بارندگی تشکیل می دهند ( Wardeh , 1988  ) . اما در فصل  بهار  اکثر غذای شترها را  درختچه هایی نظیر Noea Mucronata  و آرتمسیا  Artemisia Herba alba و Achillea membranacea  تشکیل می دهند  اما در فصل تابستان بیشتر غذای شتر را گیاهان Noea Mucronata  تشکیل می دهند  (Wardeh 1988 ; Nasser .et.al 1985  ) .

 

شتر ها به علت رفتار تغذیه ای خود  مسافت های زیادی را در مراتع طی می کنند  ، این حیوانات برخلاف گاوها  همیشه بین  آبشخورها ومناطق چرا ، در حال رفت وآمد هستند  ( Dahl & Hjort 1976  ) واین امر باعث می شود که این حیوانات از یک سو به غذای کافی ومورد نیاز خود دسترسی داشته باشند واز سوی دیگر باعث  تخریب مرتع  واز بین رفتن محیط زیست پیرامون خود نشوند  . شترها برای  تأمین غذای مورد نیاز روزانه خود  به شش تا هشت ساعت چرا در مراتع خوب احتیاج دارند  ( Williamson & payne 1978 ; Matheru 1966 ) این مدت در مراتع فقیر به دوازده ساعت در روز می رسد  ( Gauthier - pilters , 1974  ) .

شتر در  محیط زیست طبیعی خود  بر خوردن  گیاهان  شورپسند  وخار دار که میزان الیاف  فراوان ودرصد پروتئین  کم دارند اصرار می ورزد  ( Bremaud & pagot ,1926 ) ، به همیت علت بسیاری را اعتقاد براین است که شترها  در برنامه های  غذایی خود از  علوفه ای با ارزش غذایی پایین استفاده می کنند ، واین امر دو بعد دارد ، اول این که شترها در مراتع فقط سراغ این نوع علوفه می روند  ، و دوم این که آن بخش مصرفی از علوفه ارزش غذایی کمتری دارد . برخی نیز معتقدند که  بر اساس شواهد موجود  شتر با انتخاب بخش های مغذی ومناسب گیاهان ، غذایی با ارزش بالا را ترجیح داده ومورد مصرف قرار می دهند (Gauthier – pilters & Dagg , 1981  ) ودر شرایط  تغذیه برنامه ریزی شده ، مشاهده شد که بر خلاف گوسفندان ، شترها  علوفه خشبی نگهدارنده  مخصوص گاوها را مصرف نمی کنند       (Farid .et.al , 1979  ) واز سوی دیگر  شترها  از  جهت هضم  ماده خشک  والیاف خام برگوسفندها برتری دارند  ، ولی  در هضم پروتئین خام  از گوسفندها ضعیف تر به شمار می آیند . هم چنین شترها  از جهت  نسبت هضم  ماده خشک حتی در شرایط کاهش  نسبت نیتروژن در جیره روزانه بر گوسفندها برتری دارند  (Farid .et.al , 1986 ) واین امر هرچند به صورت جزئی ، نشان دهنده  برتری شترها در زمینه  صرفه جوئی  در بیرون راندن نیتروژن با ادرار  وبازجذب مجدد آن به بدن  وبازگرداندن آن به شکمبه  برای مصرف مجدد آن می باشد (Farid .et.al , 1979  ) .

 

متاسفانه تا کنون مطالعات نوینی در باره تغذیه شتر همانند آن دسته از مطالعات که بر روی دام های اهلی دیگر انجام شده صورت نگرفته است وعلت این امر  سیستم پرورش پراکنده شتر  ودشواری  رفتار با این دام در مقایسه با سیستم های نوین دامپروری دام های دیگر می باشد ویکی دیگر از علل این امر عدم  توجه کافی به توسعه شتر داری  ویا حتی  توسعه مناطق  پرورش این دام در طی دهه های گذشته می باشد . قابل ذکر است که برخی از مطالعات بر روی تغذیه این دام  تنها شامل چند توصیه  برای تغذیه تکمیلی  آن در تحت شرایط پرورشی معین بوده است  . پس از تأسیس شبکه  مطالعات وتحقیقات  شتر در سازمان منطقه ای « اکساد »  در برخی از کشورهای عضو این سازمان مطالعاتی تخصصی در زمینه برآورد احتیاجات  غذایی شتر صورت پذیرفت  .

 

مقاله حاضر  بر اساس یافته های جدید  در طی سال های اخیر  ومیزان  علوفه مصرفی در مراتع  وارزش غذایی آن  وضریب هضمی دام وبا مدنظر قرار دادن احتیاجات غذایی در دام های دیگر مخصوصاً گاوها در مناطق  گرم وکویری     (Kearl 1982 ) وفرضیه های  مطرح شده از طرف ویلسون در زمینه شتر (Wilson ,1984 ) تدوین شده وپایه ای  اولیه برای برآورد  احتیاجات نگهداری  وتولید  شتر از نظر پروتئین وانرژی می باشد .

نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :